تحلیل SWOT چیست

• تحلیل SWOT با شناسایی نقاط قوت و ضعف داخلی و فرصت‌ها و تهدیدهای بیرونی، به شما در تدوین یک راهبرد مؤثر برای کسب‌وکار کمک می‌کند.

• یک تحلیل مؤثر به دیدگاه‌های مختلف درون سازمان نیاز دارد. برای هر بخش ایده‌پردازی کنید و سپس مهم‌ترین موارد را در اولویت قرار دهید.

• نتیجه تحلیل SWOT می‌تواند به راهبردهای عملی برای رشد کسب‌وکار و ایجاد مزیت رقابتی تبدیل شود.

تحلیل SWOT ابزاری بسیار ساده و در عین حال قدرتمند برای تدوین راهبرد کسب‌وکار است؛ چه در حال راه‌اندازی یک استارتاپ باشید و چه بخواهید مسیر یک شرکت فعال را مشخص کنید.

SWOT مخفف چهار واژه Strengths (نقاط قوت) ، Weaknesses (نقاط ضعف) ، Opportunities (فرصت‌ها) و Threats (تهدیدها) است.

نقاط قوت و ضعف به عوامل داخلی شرکت مربوط می‌شوند؛ یعنی مواردی که تا حدی بر آن‌ها کنترل دارید و می‌توانید تغییرشان دهید. اعضای تیم، حق ثبت اختراع، مالکیت فکری و موقعیت مکانی از جمله این عوامل هستند.

فرصت‌ها و تهدیدها، عوامل بیرونی‌اند؛ یعنی اتفاقاتی که خارج از شرکت و در فضای گسترده‌تر بازار رخ می‌دهند. می‌توانید از فرصت‌ها استفاده کنید و برای مقابله با تهدیدها آماده شوید، اما نمی‌توانید آن‌ها را تغییر دهید. رقبا، قیمت مواد اولیه و روندهای خرید مشتریان نمونه‌هایی از این عوامل هستند.

در تحلیل SWOT، مهم‌ترین نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها در قالب یک فهرست منظم جمع‌بندی می‌شوند و معمولاً در یک ماتریس ساده دو در دو به نمایش درمی‌آیند.

وقتی برای تحلیل SWOT وقت می‌گذارید، می‌توانید اقدامات لازم برای رشد کسب‌وکار را بهتر اولویت‌بندی کنید و بر اساس آن‌ها راهبرد مشخصی داشته باشید.

ممکن است تصور کنید از قبل می‌دانید برای موفقیت باید چه کارهایی انجام دهید، اما تحلیل SWOT باعث می‌شود کسب‌وکارتان را از زاویه‌های تازه‌ای بررسی کنید. با شناخت نقاط قوت و ضعف، بهتر می‌توانید از فرصت‌های موجود در بازار استفاده کنید و برای مقابله با تهدیدها آماده شوید.

برای اینکه تحلیل SWOT نتیجه‌بخش باشد، بنیان‌گذاران و مدیران شرکت باید نقش فعالی در آن داشته باشند. این کار را نمی‌توان به‌طور کامل به دیگران واگذار کرد.

از طرف دیگر، مدیران نیز نباید تحلیل را به‌تنهایی انجام دهند. برای رسیدن به نتیجه بهتر، افرادی با دیدگاه‌های مختلف را کنار هم جمع کنید. بهتر است بخش‌های گوناگون شرکت، از فروش و خدمات مشتریان گرفته تا بازاریابی و توسعه محصول، در این فرایند نماینده داشته باشند.

برخی شرکت‌های نوآور حتی به دیدگاه‌های درون سازمان اکتفا نمی‌کنند و هنگام انجام تحلیل SWOT نظر مشتریان را نیز می‌پرسند تا نگاه آن‌ها را هم در تحلیل خود داشته باشند.

اگر کسب‌وکارتان را به‌تنهایی راه‌اندازی یا اداره می‌کنید، باز هم می‌توانید تحلیل SWOT انجام دهید. از دوستانی که با کسب‌وکار شما آشنایی دارند، حسابدارتان یا حتی فروشندگان و تأمین‌کنندگان کمک بگیرید. نکته مهم این است که موضوع را از زاویه‌های مختلف ببینید.

کسب‌وکارهای فعال می‌توانند از تحلیل SWOT برای ارزیابی وضعیت فعلی و تعیین راهبرد آینده استفاده کنند. البته شرایط دائماً تغییر می‌کند؛ بنابراین بهتر است هر ۶ تا ۱۲ ماه یک تحلیل SWOT جدید انجام دهید و راهبرد خود را دوباره ارزیابی کنید.

برای استارتاپ‌ها نیز تحلیل SWOT بخشی از فرایند برنامه‌ریزی کسب‌وکار است. این تحلیل به تدوین راهبرد کمک می‌کند تا از همان ابتدا مسیر مشخصی داشته باشید و بدانید قرار است به کدام سمت حرکت کنید.

همان‌طور که گفته شد، بهتر است گروهی از افراد را برای انجام تحلیل SWOT دور هم جمع کنید. لازم نیست یک روز کامل به این کار اختصاص دهید؛ معمولاً یک یا دو ساعت کافی است.

۱. افراد مناسب را دور هم جمع کنید

از بخش‌های مختلف شرکت افرادی را انتخاب کنید و مطمئن شوید همه تیم‌ها و واحدها نماینده‌ای در جلسه دارند. بخش‌های مختلف یک شرکت ممکن است نگاه‌های کاملاً متفاوتی به شرایط داشته باشند و همین تفاوت دیدگاه نقش مهمی در کیفیت تحلیل SWOT دارد.

۲. ایده‌پردازی کنید

تحلیل SWOT تا حد زیادی شبیه یک جلسه طوفان فکری است. پیشنهاد می‌شود در ابتدا به هر فرد تعدادی برگه یادداشت بدهید و از همه بخواهید چند دقیقه در سکوت و به‌صورت مستقل ایده‌هایشان را بنویسند. به این ترتیب، احتمال شکل‌گیری تفکر گروهی کمتر می‌شود و همه فرصت دارند دیدگاه خود را مطرح کنند.

پس از ۵ تا ۱۰ دقیقه، یادداشت‌ها را روی دیوار قرار دهید و ایده‌های مشابه را در کنار هم دسته‌بندی کنید. اگر ایده یکی از افراد باعث شد فکر تازه‌ای به ذهن فرد دیگری برسد، در این مرحله می‌توان یادداشت‌های جدیدی نیز اضافه کرد.

۳. ایده‌ها را اولویت‌بندی کنید

پس از دسته‌بندی ایده‌ها، نوبت به اولویت‌بندی می‌رسد. یکی از روش‌های ساده، رأی‌گیری است. می‌توانید به هر فرد پنج یا ده «رأی» بدهید تا آن‌ها را به هر شکلی که می‌خواهد میان ایده‌ها تقسیم کند. استفاده از برچسب‌های رنگی نیز در این مرحله مفید است.

در پایان رأی‌گیری، فهرستی از ایده‌های اولویت‌دار خواهید داشت. البته این فهرست همچنان قابل بحث است و در نهایت باید یک نفر درباره اولویت‌ها تصمیم نهایی را بگیرد. معمولاً مدیرعامل این مسئولیت را بر عهده دارد، اما می‌توان آن را به فرد دیگری که مسئول راهبرد کسب‌وکار است سپرد.

همین فرایند را برای هر چهار بخش SWOT، یعنی نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها، تکرار کنید.

هنگام انجام تحلیل SWOT می‌توانید پرسش‌های زیر را با تیم خود مطرح کنید. این پرسش‌ها به روشن‌تر شدن هر بخش و شکل‌گیری ایده‌های تازه کمک می‌کنند.

نقاط قوت

نقاط قوت، ویژگی‌های مثبت و داخلی شرکت هستند؛ عواملی که تحت کنترل شما قرار دارند.

• کدام فرایندهای کسب‌وکار شما موفق هستند؟

• تیم شما چه توانمندی‌هایی دارد؟ برای مثال دانش، تحصیلات، شبکه ارتباطی، مهارت و اعتبار

• چه دارایی‌هایی در اختیار دارید؟ مانند مشتریان، تجهیزات، فناوری، منابع مالی و حق ثبت اختراع

• چه مزیت‌هایی نسبت به رقبای خود دارید؟

نقاط ضعف

نقاط ضعف، عواملی هستند که از توان رقابتی کسب‌وکار شما می‌کاهند و ممکن است نیاز به بهبود داشته باشند.

• کسب‌وکار شما برای رقابت به چه چیزهایی نیاز دارد؟

• کدام فرایندها نیازمند بهبود هستند؟

• آیا شرکت به دارایی‌هایی مانند منابع مالی یا تجهیزات نیاز دارد؟

• آیا در تیم شما کمبود یا خلأیی وجود دارد؟

• آیا موقعیت مکانی کسب‌وکار برای موفقیت آن مناسب است؟

فرصت‌ها

فرصت‌ها، عوامل بیرونی محیط کسب‌وکار هستند که می‌توانند به موفقیت شما کمک کنند.

• آیا بازار شما در حال رشد است؟ آیا روندهایی وجود دارند که مردم را به خرید بیشتر از محصولات شما ترغیب کنند؟

• آیا رویدادهای پیش رو می‌توانند فرصتی برای رشد کسب‌وکارتان باشند؟

• آیا تغییرات احتمالی در قوانین و مقررات می‌توانند تأثیر مثبتی بر شرکت شما داشته باشند؟

• اگر کسب‌وکارتان فعال است، آیا مشتریان نظر مثبتی درباره آن دارند؟

تهدیدها

تهدیدها عوامل بیرونی‌ای هستند که کنترلی بر آن‌ها ندارید. بهتر است برای مواجهه با آن‌ها در صورت وقوع، برنامه‌های جایگزین داشته باشید.

• آیا رقبای بالقوه‌ای هستند که ممکن است وارد بازار شما شوند؟

• آیا تأمین‌کنندگان می‌توانند مواد اولیه موردنیاز را همواره با قیمت مناسب در اختیار شما قرار دهند؟

• آیا پیشرفت‌های آینده فناوری ممکن است شیوه فعالیت کسب‌وکارتان را تغییر دهد؟

• آیا رفتار مصرف‌کنندگان به شکلی در حال تغییر است که ممکن است بر کسب‌وکار شما اثر منفی بگذارد؟

• آیا روندهایی در بازار وجود دارند که ممکن است در آینده به تهدید تبدیل شوند؟

برای اینکه تصویر روشن‌تری از یک تحلیل SWOT واقعی داشته باشید، کسب‌وکار UPper Crust Pies را در نظر بگیرید؛ کافه‌ای تخصصی در شبه‌جزیره شمالی میشیگان که انواع پای گوشت و میوه می‌فروشد. این مجموعه علاوه بر پای‌های گرم و آماده، پای‌های منجمد برای مصرف در خانه و انواع سالاد تازه و نوشیدنی نیز عرضه می‌کند.

این شرکت قصد دارد نخستین شعبه خود را در مرکز شهری افتتاح کند. هدف آن، طراحی مدلی است که امکان توسعه سریع کسب‌وکار و در آینده، اعطای نمایندگی را فراهم کند. تحلیل SWOT این کسب‌وکار می‌تواند به این شکل باشد:

چگونه از نتایج تحلیل SWOT استفاده کنیم؟

پس از تکمیل تحلیل SWOT، باید نتایج آن را به یک راهبرد عملی تبدیل کنید. در نهایت، هدف از این تحلیل رسیدن به راهبردی است که بتوانید در ماه‌های آینده برای اجرای آن اقدام کنید.

ابتدا نقاط قوت خود را بررسی کنید و ببینید چگونه می‌توانید از آن‌ها برای استفاده از فرصت‌ها بهره ببرید. سپس بررسی کنید نقاط قوتتان چگونه می‌توانند به مقابله با تهدیدهای بازار کمک کنند. بر اساس این بررسی، فهرستی از اقدامات لازم تهیه کنید.

بعد از آماده‌شدن این فهرست، اهداف یا نقاط عطف را در تقویم شرکت قرار دهید. مشخص کنید در هر فصل یا ماه آینده قرار است به چه نتایجی برسید.

همچنین بررسی کنید فرصت‌های بیرونی چگونه می‌توانند به جبران نقاط ضعف داخلی کمک کنند. آیا می‌توانید نقاط ضعف خود را کاهش دهید تا کمتر در معرض تهدیدهای شناسایی‌شده قرار بگیرید؟

در پایان، فهرست اقدامات خود را اولویت‌بندی کنید و برای اجرای آن‌ها زمان مشخصی در نظر بگیرید.

UPper Crust Pies؛ راهبردهای احتمالی رشد

به مثال UPper Crust Pies برگردیم. بر اساس تحلیل SWOT این کسب‌وکار، چند راهبرد احتمالی برای رشد وجود دارد که نشان می‌دهند چگونه می‌توان نتایج SWOT را به اهداف عملی تبدیل کرد:

۱. بررسی گزینه‌های جذب سرمایه UPper Crust Pies : می‌تواند گزینه‌های مختلف تأمین سرمایه را بررسی کند.

۲. تدوین برنامه بازاریابی UPper Crust Pies : قصد دارد راهبرد بازاریابی مشخصی را دنبال کند و با تأکید بر سالم و آسان‌بودن گزینه شام خود، خانواده‌های شاغل را هدف قرار دهد. برای اجرای این راهبرد، شرکت باید یک برنامه بازاریابی تدوین کند.

۳. برنامه‌ریزی برای افتتاحیه: افتتاح فروشگاه بخش مهمی از این برنامه بازاریابی خواهد بود. شرکت باید فعالیت‌های ترویجی لازم را نیز برای جذب مشتریان هدف به فروشگاه برنامه‌ریزی کند.

وقتی اهداف و اقدامات موردنیاز را مشخص کردید، بخش زیادی از مسیر تدوین برنامه راهبردی کسب‌وکارتان را طی کرده‌اید. در این مرحله، باید این اقدامات را به برنامه‌ای منظم و قابل اجرا تبدیل کنید و برای هرکدام هدف، زمان‌بندی و نقاط عطف مشخصی در نظر بگیرید.

اقداماتی که از تحلیل SWOT به دست می‌آیند، می‌توانند مبنای برنامه‌ریزی برای رشد کسب‌وکار باشند. با اولویت‌بندی و پیگیری این اقدامات، مسیر روشن‌تری برای اجرای راهبردها و دستیابی به اهداف کسب‌وکار خواهید داشت.